FIFO

FIFO Nedir? (First-In, First-Out)

FIFO (First-In, First-Out), Türkçe’de "İlk Giren, İlk Çıkar" anlamına gelen ve temel olarak stok yönetimi, muhasebe ve veri yapılarında kullanılan basit ama kritik bir prensiptir.

FIFO, bir kuyruğa veya stok alanına ilk giren veya ilk eklenen öğenin, o kuyruktan veya stoktan ilk çıkan veya kullanılan öğe olacağını belirtir.

1. Stok Yönetiminde FIFO (Lojistik ve Tedarik Zinciri)

FIFO, özellikle depo ve envanter yönetiminde, ürünlerin tazelik, geçerlilik süresi ve teknik güncelliği açısından kritik olduğu alanlarda birincil yöntemdir.

• Prensip: Önce satın alınan veya üretilen ürünler, sonrakilerden önce satılmalı veya kullanılmalıdır.

• Amaç: Stokta eskime, bozulma (özellikle gıda, ilaç, kimyasal ve kozmetik sektörlerinde) veya modası geçme (teknoloji) riskini en aza indirmektir.

• Uygulama: Depo yerleşimi ve süreçleri, bu akışı destekleyecek şekilde tasarlanır (örneğin, ilk giren ürünün ilk çıkış kapısına yakın olması).

TPS ve Yalın Üretim İçin Önemi

Toyota Üretim Sistemi'nde (TPS) FIFO, kesintisiz akış (Flow) ve Just-in-in-Time (JIT) prensiplerinin sağlanmasında temel bir rol oynar.

• Akış Kontrolü: İki ardışık iş istasyonu arasındaki stok (WIP - Yarı Mamul) miktarını sınırlamak ve bu stoğun belirli bir sıra ile hareket etmesini sağlamak için kullanılır. Bu, aşırı üretimi (Muda) ve parçaların gereksiz yere beklemesini önler.

• Kalite Kontrolü: Eğer bir kalıp veya proses hatası oluşursa, FIFO kuralı sayesinde hatadaki ürün serisi kolayca tespit edilir, izlenir ve hata düzeltildikten sonra hatanın etkilendiği ürünler ilk önce işlenmeye devam eder.

2. Muhasebede FIFO (Maliyetlendirme)

Muhasebede FIFO, satılan malların maliyetini (COGS) ve dönem sonu envanter değerini hesaplamak için kullanılan bir yöntemdir.

• Prensip: Satılan her birimin, ilk satın alınan veya üretilen envanter maliyetiyle eşleştirildiği varsayılır.

• Enflasyon Döneminde Etkisi: Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde, ilk giren (daha düşük maliyetli) ürünün ilk satıldığı varsayıldığı için, Satılan Malların Maliyeti (COGS) düşük çıkar. Bu da dönem sonunda Yüksek Net Kâr ve Yüksek Envanter Değeri (son satın alınan, daha pahalı stok baz alındığı için) ile sonuçlanır.

Not:LIFO (Last-In, First-Out - Son Giren İlk Çıkar), birçok uluslararası muhasebe standardı (IFRS) tarafından kabul edilmemektedir, ancak ABD'de (GAAP) bazı durumlarda hala kullanılmaktadır.

3. Bilgisayar Bilimlerinde FIFO (Veri Yapıları)

Bilgisayar bilimlerinde FIFO, veri işleme kuyruklarını ve tampon bellekleri yönetmek için kullanılan bir algoritmadır.

• Veri Yapısı:Kuyruklar (Queues), FIFO prensibinin en temel uygulamasıdır. Veri, kuyruğun bir ucundan eklenir (enqueue) ve diğer ucundan çıkarılır (dequeue).

• Uygulama Alanları:

  • İşletim Sistemleri: Yazdırma kuyrukları, işlemci görev kuyrukları.

  • Ağ İletişimi: Veri paketlerinin sırayla iletilmesini sağlamak.

  • Bellek Yönetimi: Önbellekte (cache) en eski veriyi ilk çıkarma.

Özetle, FIFO, bir sistemdeki akışın disiplinli, adil ve genellikle mantıksal (en eski olana öncelik verme) bir şekilde yönetilmesini sağlayan evrensel bir prensiptir.

(Bu makale işletmelerin verimlilik kültürlerini desteklemek ve operasyonel verimliliklerini artırmak amacıyla Derin Dönüşüm® uzmanları tarafından hazırlanmıştır.)

Derin Dönüşüm®