Pareto

Pareto İlkesi: TPS'te Kaynakları En Kritik Problemlere Odaklama Sanatı

Toyota Üretim Sistemi (TPS), israfı (Muda) ortadan kaldırmaya ve sürekli iyileştirmeye (Kaizen) odaklanmış bir yönetim felsefesidir. Bu sistemde başarı, sadece çok çalışmaya değil, doğru sorunlar üzerinde çalışmaya bağlıdır. İşte tam bu noktada, İtalyan ekonomist Vilfredo Pareto’nun adını taşıyan Pareto İlkesi veya yaygın adıyla 80/20 Kuralı, TPS kültürünün vazgeçilmez bir parçası haline gelir.

Pareto Analizi, sınırlı kaynakları ve iyileştirme çabalarını, sonuçların büyük bir kısmını oluşturan az sayıdaki kritik nedene yönlendirmeyi sağlayan temel bir kalite aracıdır.

1. Pareto İlkesi (80/20 Kuralı) Nedir?

Pareto İlkesi, gözlemlenebilen sonuçların yaklaşık %80'inin, nedenlerin veya girdilerin sadece %20'sinden kaynaklandığını öne süren bir gözlemdir. Bu kural, hayatın birçok alanında geçerlidir:

• Bir şirketin satışlarının %80'i, müşterilerinin %20'sinden gelir.

• Bir yazılımdaki hataların %80'i, kodun %20'lik bir bölümünde bulunur.

• Bir üretim tesisindeki arızaların %80'i, makine parkurunun %20'sinden kaynaklanır.

TPS bağlamında bu, toplam israfın, gecikmenin veya kalite sorununun %80'inin, sadece birkaç temel kök nedenden (%20) kaynaklandığı anlamına gelir. Bu kritik %20'lik dilimi belirlemek ve ortadan kaldırmak, Kaizen (sürekli iyileştirme) çabalarının etkisini katlanarak artırır.

2. Pareto Analizinin Kullanım Alanları

TPS, tüm çabaların Müşteri Değerine odaklanmasını gerektirir. Pareto Analizi, bu odağı sağlamak için üç ana alanda kullanılır:

A. Kalite Kontrol ve Hata Azaltma

Bu, Pareto Analizi'nin en yaygın kullanıldığı alandır. Amaç, en sık veya en maliyetli kalite hatalarına yol açan %20'lik nedenleri bulmaktır.

• Örnek: Bir fabrikada son bir ayda yaşanan 500 adet iade ve hurda vakası incelenir. Pareto analizi, bu hataların %80'inin (400 vaka) yalnızca iki veya üç farklı montaj hatasından kaynaklandığını gösterebilir. Bu durumda, Kaizen çabaları bu iki veya üç hata türüne yoğunlaştırılır.

• Jidoka ile İlişkisi: Pareto, Jidoka (İnsan Dokunuşuyla Otonomasyon) prensibi doğrultusunda, makinelerin veya süreçlerin en sık nerede durduğunu, yani en sık nerede bir anormallik yaşandığını belirlemeye yardımcı olur.

B. Süreç Verimliliği ve İsraf (Muda) Azaltma

TPS'in kalbi israfı yok etmektir. Pareto, yedi israf türünden (Bekleme, Taşıma, Stok, Gereksiz İşlem, Aşırı Üretim, Hata, Gereksiz Hareket) hangisinin en büyük zaman veya kaynak kaybına neden olduğunu belirler.

• Örnek: Bir siparişten teslimata kadar geçen toplam sürenin %80'ine, depo içi taşıma ve onay bekleme süreçlerinin neden olduğu belirlenebilir. İyileştirme (Kaizen) bu iki sürece odaklanarak genel döngü süresini (Lead Time) kısaltır.

C. Nichiyo Kanri (Günlük Yönetim) ve Önceliklendirme

Nichiyo Kanri (Günlük Yönetim) sisteminde, her gün karşılaşılan yüzlerce küçük sorun arasından hangilerinin organizasyon için en büyük etkiye sahip olduğunu belirlemek kritik öneme sahiptir. Pareto, günlük olarak izlenen KPI'lardaki (Temel Performans Göstergeleri) sapmaların nedenlerini önceliklendirmeye yardımcı olur.

3. Pareto Analizi Nasıl Yapılır? (Pareto Grafiği)

Pareto Analizi, genellikle bir Pareto Grafiği ile görselleştirilir. Bu grafik, bir dizi veriyi azalan sırayla (en büyük etkenden en küçüğe doğru) çubuk grafik olarak gösterirken, aynı zamanda bu etkenlerin kümülatif etkisini gösteren bir çizgi içerir.

Adımlar:

1. Veri Toplama: Analiz edilecek sorun türlerini (hata türleri, arıza nedenleri, şikayetler) ve bunlara ait veriyi (frekans, maliyet veya zaman kaybı) toplayın.

2. Sıralama: Toplanan veri setini, en büyük etkiye sahip olandan en küçük etkiye sahip olana doğru azalan sırayla düzenleyin.

3. Kümülatif Hesaplama: Her bir kategorinin toplam sorun içindeki kümülatif yüzdesini hesaplayın.

4. Grafiği Çizme: Çubuk grafik ile her bir kategorinin frekansını (sol Y ekseni), çizgi grafik ile kümülatif yüzdesini (sağ Y ekseni) gösterin.

5. 80/20 Noktasını Belirleme: Çizgi grafikte %80'in kesildiği noktayı bulun. Bu noktanın solunda kalan ilk birkaç çubuk (genellikle tüm nedenlerin %20'si), Yaşamsal Öneme Sahip Azınlık (Vital Few) olarak adlandırılan, hemen odaklanılması gereken kritik sorunları temsil eder.

Bu görselleştirme, ekibin "hissedilen" önceliklerden ziyade, somut verilere dayalı bir önceliğe odaklanmasını sağlar.

4. Pareto Analizi Kullanım Alanları

• Türkiye'deki otomotiv, tekstil, beyaz eşya gibi yoğun Yalın Yönetim uygulayan sektörler için, Pareto'nun hata oranlarını ve israfları nasıl düşürdüğüne dair örnekler verilebilir. (Örn: "Türk otomotiv tedarik sanayisinde, kalıp arızalarının %80'inin, kalıp temizliğinin %20'lik ihmalinden kaynaklanması.")

• Pareto Analizi, Türkiye'deki Danışmanlık firmaları ve üniversitelerin mühendislik programları tarafından temel bir problem çözme aracı olarak öğretilmektedir.

5. Etkili Kaizen'in Pusulası

TPS kültüründe başarı, doğru soruları sormak ve doğru problemlere odaklanmakla başlar. Pareto Analizi, Kaizen ekiplerine bir pusula görevi görerek, nerede iyileştirme yapılacağı konusunda net, veri odaklı bir rehber sunar.

Sınırlı kaynakları (zaman, personel, bütçe) en büyük etkiyi yaratacak %20'lik kritik alanlara yönlendirerek, israfı hızla azaltabilir, kaliteyi artırabilir ve nihayetinde müşteri değerini maksimize edebilirsiniz. TPS'in esası olan "önce problemi görmek" ilkesi, Pareto ile en güçlü şekilde hayata geçer.

Sorulması ve yanıtlanması gereken önemli sorulardan biri "Problemin yığıldığı alan neresi?" Bu sorunun doğru yanıtını pareto analizi ile bulmak ve Kaizen için doğru yerden başlamak mümkün olabilmektedir.

(Bu makale işletmelerin verimlilik kültürlerini desteklemek ve operasyonel verimliliklerini artırmak amacıyla Derin Dönüşüm® uzmanları tarafından hazırlanmıştır.)

Derin Dönüşüm®